Wij gebruiken cookies. Functionele en analytische cookies maken het gebruik van onze website mogelijk en deze cookies helpen ons om de website te verbeteren. Accepteert u dat we ook tracking cookies gebruiken? Door middel van deze cookies kunt u gepersonaliseerde advertenties van ons zien. Lees eerst de cookieverklaring voor meer informatie over de tracking cookies.

Privacy | Cookieverklaring | Cookie instelling

Helpen bij schuld en schaamte

Slachtoffers van een ingrijpende gebeurtenis ervaren soms gevoelens van schuld en schaamte. Dit kan hun herstel flink in de weg staan. Deze gevoelens kunnen erger worden door beschuldigende reacties vanuit de omgeving van het slachtoffer. Lees hoe u schuld en schaamte herkent bij de ander en hoe u er het beste mee omgaat.

Wat is schuldgevoel?

Iemand die zich schuldig voelt vindt dat hij of zij iets slechts heeft gedaan. Een schuldgevoel kan ontstaan als iemand het gevoel heeft dat hij of zij zich tijdens een misdrijf anders had moeten gedragen. Het slachtoffer voelt zich dan ten onrechte verantwoordelijk voor wat er is gebeurd. Bijvoorbeeld: ‘Ik had weg moeten rennen toen het groepje jongens op me afliep’.

Wat is schaamte?

Een gevoel van schaamte ontstaat wanneer iemand zichzelf een slecht persoon vindt door wat er is gebeurd. Bijvoorbeeld: ‘Het is zo dom van mij dat ik in die smoes ben getrapt. Wat ben ik een sukkel.’ Schaamte zorgt er soms voor dat iemand zwijgt over de gebeurtenis.

Erkenning geven aan iemand die last heeft van schuld en schaamte

Wanneer iemand voortdurend negatief over zichzelf praat, hebben we vaak de neiging om steeds opnieuw te zeggen: ‘het is niet jouw schuld’ of ‘je hoeft je niet te schamen’. Het is goed om duidelijk te maken dat iemand niet verantwoordelijk is voor wat er is gebeurd. Alleen de dader of pleger draagt schuld. Tegelijk is het belangrijk dat u laat merken dat die gevoelens van schuld en schaamte er mogen zijn. Dat doet u bijvoorbeeld door te zeggen: ‘Wat ontzettend naar dat je dit meemaakt, en dat je ook nog zo hard oordeelt over jezelf.’ Ook kunt u de ander vertellen dat schuld en schaamte bij veel slachtoffers voorkomen.

Iemand helpen om verder te gaan

Meestal is er geen logische verklaring voor een misdrijf, ramp of verkeersongeval. Dat is moeilijk te accepteren voor iemand die dat heeft meegemaakt. Een slachtoffer kan zich nog lang blijven afvragen waarom het gebeurd is en of hij of zij het had kunnen voorkomen. Dit kan het herstel in de weg staan. U kunt de ander helpen door ook aandacht te besteden aan de fijne dingen in het dagelijks leven. Nodig iemand bijvoorbeeld uit voor een wandeling of een kop koffie.

Voorkomen dat iemand zich dubbel slachtoffer voelt

Als iemand in onze omgeving iets ingrijpends overkomt, zoeken we vaak naar een verklaring. Het is lastig te accepteren dat iemand zomaar iets naars meemaakt. Vanuit die behoefte aan een verklaring kunnen mensen in de omgeving van een slachtoffer soms met een beschuldigende ondertoon reageren.

  • ‘Wat deed je daar dan ook, midden in de nacht?’
  • ‘Hoezo trap je in zo’n nepmail?

Dit wordt victim blaming genoemd. Zulke opmerkingen richten schade aan bij het slachtoffer. Iemand kan zich daardoor dubbel slachtoffer voelen. De gevoelens van schuld en schaamte die er al waren, kunnen bovendien worden versterkt. 

Lees meer over hoe u victim blaming kunt voorkomen

Mini-training 'In 7 stappen beter helpen'

Iemand helpen kan best lastig zijn. Het is dan ook niet gek als u zich afvraagt: doe ik het eigenlijk wel goed? In de mini-training laten we aan de hand van voorbeelden, filmpjes en oefeningen zien hoe u in verschillende situaties passend kunt reageren.

Lees meer over de mini-training

Illustratie van een vrouw die zich afvraagt hoe ze goed kan helpen.