Geen schuld, wel een schuldgevoel

• Waarom heb je niets gedaan om het te stoppen?
• Ben jij ‘s nachts door dat park gefietst, in je eentje?
• Waarom heb je ook naaktfoto's naar die persoon gestuurd?
• Wie springt er dan ook tussen twee vechtende mensen in?
• Wie trapt er nou in zo’n nepmail?
• Waarom heb je zomaar geld overgemaakt naar die persoon?
• Wees maar blij dat het niet erger is.
• Je bent ook veel te lief, je moet meer van je afbijten.

Victim blaming ontstaat door een normaal proces in ons brein. Ons brein zegt eigenlijk automatisch en zonder dat we het merken: “Als ik weet wat ik moet doen, word ik geen slachtoffer. Dit gebeurt mij niet.” Deze manier van denken helpt ons om ons veilig te voelen. Maar dit kan er ook voor zorgen dat we mensen die wel slachtoffer worden, de schuld geven. Daarbij spelen vaak 3 misleidende gedachten een rol.

1. Wijsheid achteraf

Dit is een denkfout waarbij je achteraf denkt dat een gebeurtenis te voorspellen was. Daardoor lijkt het alsof het slachtoffer de ingrijpende gebeurtenis had kunnen of moeten voorkomen. Bijvoorbeeld: 'Dat aanbod was te mooi was om waar te zijn, je had kunnen weten dat dit een oplichter was.'

2. Het ideale slachtoffer

Je denkt dat slachtoffers altijd heel kwetsbaar zijn en daders altijd heel slecht. Als dat niet zo is, lijkt het alsof het slachtoffer zich had kunnen verdedigen of de nare gebeurtenis had kunnen voorkomen. Bijvoorbeeld: 'Maar je bent toch een man? Waarom heb je je niet verdedigd?' 

3. De wereld is rechtvaardig

Je denkt dat dingen niet zomaar gebeuren. Goede dingen gebeuren bij goede mensen, en slechte dingen bij slechte mensen. Als iemand slachtoffer wordt, lijkt het dan alsof die persoon zelf verkeerde keuzes heeft gemaakt of iets fout heeft gedaan. Bijvoorbeeld: 'Als je zoveel drinkt, dan wordt er ook makkelijk misbruik van je wordt gemaakt.'

Wanneer mensen in de omgeving van een slachtoffer kritische vragen stellen of de gebeurtenis kleiner maken, kan iemand zich dubbel slachtoffer gaan voelen. Dit is schadelijk en staat het herstelproces in de weg.

Ook kan victim blaming bestaande gevoelens van schuld en schaamte versterken. Veel slachtoffers worden al achtervolgd door hun eigen twijfels en vragen over wat ze anders hadden kunnen doen. Indirect beschuldigende opmerkingen van anderen kunnen ervoor zorgen dat die gevoelens heftiger worden. Het is als helper goed om te beseffen dat het slachtoffer nooit de schuldige is, dat is alleen de dader.