Slachtofferhulp.nl gebruikt functionele en analytische cookies. Deze cookies maken het gebruik van onze website mogelijk en helpen ons om de website te verbeteren. Accepteer je dat we ook tracking cookies gebruiken? Met deze cookies kun je advertenties van ons zien. Lees de cookieverklaring voor meer informatie.

Privacy | Cookieverklaring | Cookie instelling

Interview met Marinde van Haren

Marinde van Haren is casemanager bij Slachtofferhulp Nederland. In haar werk biedt zij ondersteuning aan mensen die de gevolgen ondervinden van seksueel geweld én aan hun omgeving. Van praktische hulp bij het invullen van formulieren tot voorlichting over stressreacties en begeleiding bij een eventueel strafproces. Wat kan jij in jouw werk betekenen voor slachtoffers van seksueel geweld en hun naasten?

Wat kan jij in jouw werk betekenen voor slachtoffers van seksueel geweld en hun naasten?

Je kunt echt het verschil maken als naaste

Álle mensen die slachtoffer zijn van (seksueel) geweld kunnen bij Slachtofferhulp terecht voor ondersteuning. Praktisch, psychosociaal en juridisch. Centraal in onze dienstverlening staan de persoon die seksueel geweld heeft meegemaakt en de cirkel van naasten daaromheen. Het is belangrijk dat het slachtoffer maximaal de eigen regie (terug)krijgt.

Welke reacties kunnen slachtoffers hebben na seksueel geweld?

Zo verschillend als mensen zijn, zo verschillend ook de reacties. Er is niet een ‘normaal’ en vooral: er is géén abnormaal! Wat we veel terughoren van slachtoffers van met name seksueel geweld is dat schuldgevoel (‘had ik maar...’) en schaamte bij bijna iedereen een rol speelt. De eigen reacties tijdens en direct ná het geweld geven vaak onrust en onbegrip over je zelf, ‘ik deed niks terug …’. Maar ook je eenzaam voelen, niemand in vertrouwen durven of kunnen nemen, je niet gehoord of gezien voelen nadat je je ervaring hebt gedeeld, het is allemaal normaal. Net als het gevoel dat je hoofd ‘vol’ zit en niet meer functioneert zoals voorheen en ook dat je lijf je ‘in de steek’ laat. Of loyaliteit naar de pleger of de familie als de pleger iemand uit de eigen nabije omgeving is: ‘Als ik er iets over zeg, stort de hele familie in elkaar.’ Ook kan loyaliteit naar de pleger een rol spelen. De lijst aan reacties is eindeloos.

Maar de behoefte is vaak wel hetzelfde: aan veiligheid (dat het geweld stopt) en erkenning (wat náár voor je dat je dit jou is aangedaan). Dat laatste punt speelt óók een rol voor slachtoffers die járen nadat het geweld plaatsvond, eindelijk de moed hebben gevonden om erover te vertellen.

Welke reacties kunnen naasten hebben als zij horen dat iemand seksueel geweld heeft meegemaakt?

Voor slachtoffers is wat er gebeurd is heftig, voor hun naaste omgeving is het dat ook! Ook hier geldt dat de reacties heel divers zijn. Is het geweld langer geleden gebeurd of juist heel recent? Gaat het om een pleger die je (heel) goed kent en van wie je houdt of is het een onbekende? De omstandigheden waaronder het geweld plaatsvond en de duur van het geweld maken nogal wat uit. Ook kan het zijn dat een naaste zelf eerdere ervaringen heeft met seksueel geweld en dat gevoelens die daarbij horen opnieuw opspelen.

Wat we veel zien is dat de omgeving enorm geschokt raakt en dat het nieuws bijna te ‘groot’ is om in één keer emotioneel te bevatten. Aan de andere kant horen we ook terug dat naasten het niet (kunnen) geloven. En de schuldgevoelens van het slachtoffer nog verder versterken door opmerkingen als ‘Wat deed je daar dan …’, ‘Hoe kun je zo stom zijn om …’, ‘Waarom ging je niet weg…’. Deze opmerkingen zijn meestal goed bedoeld, maar vallen onder victim blaming: de schuld geven aan het slachtoffer.

Seksueel geweld komt daarmee dicht bij de kern van ieders bestaan. Seksueel geweld maakt daarom veel los, bij het slachtoffer zelf én ook bij de kern van naasten. Met de directe gevolgen van dit ongevraagde en onverwachte raken moeten dealen, voelt voor velen erg ongemakkelijk.

Wat is de waarde van sociale steun van naasten voor slachtoffers van seksueel geweld?

Positieve, helpende steun van een naaste kan de onderlinge relatie verbeteren en versterken én het risico op psychische problemen kan verminderen. Dat blijkt ook uit onderzoek. Je kunt echt het verschil maken als naaste!

Het is voor naasten niet altijd makkelijk om helpend te reageren, zij zijn óók geraakt door wat er is gebeurd. Zij zien hoe de ander het moeilijk heeft met het slachtofferschap en met alles dat verandert als gevolg van die heftige gebeurtenis. De directe omgeving kan ook gevoelens van angst, boosheid en frustratie hebben.

Wat is het effect van seksueel geweld op de relatie tussen slachtoffers en hun naasten?

Seksueel geweld kan het vertrouwen van slachtoffers in anderen verminderen, ook het vertrouwen in hun naasten. En dat kan dus effect hebben op relaties. Het vraagt dan soms ook veel van alle betrokkenen om die verbinding in stand te houden. Ook kunnen - al dan niet tijdelijk - de rollen ten opzichte van elkaar veranderen, waardoor relaties uit balans kunnenraken. Dat vraagt veel van iedereen. Het is een uitdaging om in zo’n lastige tijd elkaar tot steun te zijn én elkaar de ruimte te blijven geven.

Ouders ten opzichte van hun kind, kinderen ten opzichte van hun ouder, partners ten opzichte van hun partner, hartsvrienden ten opzichte van hun lieve vriend(in) … in al die verschillende relaties is er effect in hoe je naar het slachtoffer kijkt en op welke manier dit inwerkt op jullie onderlinge relatie. Het is dan ook goed om te merken dat bij de herstelcirkels de cirkel om een slachtoffer heen een belangrijke rol heeft. Herstellen van traumatisch seksueel geweld doe je niet alleen, daar heb je de mensen om je heen bij nodig. Steun bieden doe je ook niet alleen, daar heb je het slachtoffer bij nodig.

Tegelijkertijd ben je in deze periode na het (bekend worden) van seksueel geweld samen méér dan de rollen slachtoffer en steungever. Steeds met elkaar die actieve verbinding zoeken en vinden in die ándere onderlinge rol is belangrijk.

Waar hebben naasten behoefte aan?

Seksueel geweld komt vaak voor, ongeacht afkomst, opleidingsniveau, cultuur en leeftijd. Toch weten veel mensen niet goed wat zij moeten doen als ze horen of vermoeden dat iemand slachtoffer is van seksueel geweld. Op de website van Slachtofferhulp Nederland is veel informatie verzameld over het ondersteunen van slachtoffers door naasten. Van to-dolijstjes, tot tips over hoe je goed kunt helpen en stresstests. Van informatie over het rechtssysteem tot informatie over de rechten die een slachtoffer heeft. Van je eigen verhaal willen delen tot herkenning vinden in de verhalen van anderen.

Naasten vertellen ons dat zij worstelen met hun eigen emoties en daar het slachtoffer niet mee willen belasten ‘want die heeft het al zo zwaar’. Toch is het voor hen ook nodig om gehoord en gezien te worden in hun zorg. Seksueel geweld heeft daarmee een brede maatschappelijke impact. Daar aandacht voor hebben is belangrijk.

Wat zou je slachtoffers en hun naasten nog willen meegeven? Welke tips en adviezen heb je voor ze?

Verbreek de stilte! Ook al voel je je helemaal alleen en denk je dat niemand je snapt, er ís hulp! Contact met lotgenoten kan veel voor je doen. Zij herkennen en snappen wat jij doormaakt. Zoek gerust dit contact zodra je eraan toe bent. En onthoud: jij bent niet schuldig, het had niet mogen gebeuren!

Lees ook het interview met

Meer voor professionals