De digitaal wijkagent verlaagt de drempel voor slachtoffers online criminaliteit
De afgelopen jaren heeft gedigitaliseerde criminaliteit een enorme vlucht genomen. Dit brengt ook voor de politie nieuwe uitdagingen met zich mee. Digitaal wijkagent Sara is expert op het gebied van online misdaad. Ze jaagt de digitale transformatie aan binnen haar basisteam in Oost-Brabant en gaat de wijk in om burgers digitaal weerbaar te maken. Ze wil met haar werk drempels wegnemen zodat slachtoffers beter geholpen kunnen worden.
Kennis delen over digitale veiligheid
De digitaal wijkagent is een relatief nieuwe functie binnen de politie en de invulling verschilt per eenheid. Sara heeft een brede rol: ‘Voor een groot deel houd ik me bezig met kennisoverdracht. Ik geef voorlichting over digitale veiligheid op scholen en aan senioren. En ik train mijn collega’s op het gebied van digitale vaardigheden en online opsporing. Daarnaast doe ik online surveillance met openbronnenonderzoek. Ik zoek bijvoorbeeld op Marktplaats naar mogelijke gestolen spullen en ik filter social media op berichten met een negatief sentiment.’
Zoals overal in Nederland is online fraude een groot probleem in Oost-Brabant. ‘We zien veel aankoopfraude, hulpvraagfraude en datingfraude,’ aldus Sara. ‘Oplichting door nepagenten speelt hier veel. Maar ook afpersing met seksueel beeldmateriaal en online bedreiging komen vaak voor.’
Online fraude is net als in de rest van het land een groot probleem.
Strafbaarheid online gedrag lastig in te schatten
Mensen hebben niet altijd door dat online gedrag strafbaar kan zijn. Sara: ‘Tegenwoordig zie je op social media steeds meer haatdragende opmerkingen onder posts. Mensen wanen zich veilig achter hun computer, maar er is een verschil tussen je mening ventileren en je strafbaar opstellen omdat je iemand discriminerend beledigt of dreigt met geweld.’ Soms zit de strafbaarheid in de details. ‘Alleen een opmerking “We gaan hem kapot maken” is misschien niet altijd strafbaar, maar als er een emoji van een vuurwapen bij staat, kan dat ervoor zorgen dat het toch een strafbaar feit is.’
Een emoji van een vuurwapen kan doorslaggevend zijn voor strafbaarheid.
Voor de ontvanger van een online bedreiging kan het lastig in te schatten zijn of het gaat om een strafbaar feit. Hetzelfde geldt voor professionals die een mogelijk slachtoffer bijstaan. Bij twijfel kunnen zowel slachtoffers als professionals advies inwinnen bij de politie: ‘Voel je niet bezwaard om 0900-8844 te bellen. Als een belletje te lastig is, kun je ook chatten op onze Instagram en Facebook. Blijf er als professional niet mee rondlopen, want je weet vaak niet wat er nog meer speelt. Neem bedreiging altijd serieus, want het kan uit de hand lopen.’’
Schaamte is een zware last
Als digitaal wijkagent krijgt Sara zaken toegewezen die een digitaal karakter hebben. In haar contact met slachtoffers van die zaken valt op hoe groot de schaamte vaak is. ‘Schaamte is een zware last die mensen met zich meedragen, vooral na gebeurtenissen als oplichting en sextortion. Ze durven er met niemand over te praten en gaan er soms aan onderdoor. Ze voelen zich dom, terwijl het echt iedereen kan overkomen.’
-
Nazorg na online seksueel misbruik
Steeds meer jongeren worden slachtoffer van online seksueel misbruik, zoals het verspreiden van of afpersen met naaktbeelden. Bekijk welke stappen je als school kunt zetten om de juiste nazorg te bieden en de schade te beperken.
-
Stappenplan Nazorg na online bedreiging
Bedreiging komt veel voor en speelt zich steeds vaker online af. Vooral jongeren krijgen te maken met online bedreiging, pesten of stalken. Lees welke stappen je kunt zetten wanneer een cliënt, leerling of andere persoon online wordt bedreigd.
Vanwege schaamte of angst is het voor slachtoffers lang niet altijd vanzelfsprekend om aangifte te doen. Sara wil die drempel graag verlagen. ‘Iemand kan de gebeurtenis in eerste instantie alleen komen melden. Dan registreren wij het, maar gaan we niet meteen over tot opsporing. Besef wel dat als er geen aangifte wordt gedaan, de verdachte ook niet voelt dat hij moet stoppen. Door wel aangifte te doen kunnen we mogelijk voorkomen dat er meer slachtoffers vallen.’
Een melding of aangifte kan helpen voorkomen dat er meer slachtoffers vallen.
Tip: start samen met wijkagent bemiddeling op
‘Strafrechtelijke afhandeling is niet in alle gevallen de beste uitkomst,’ nuanceert Sara. ‘Je kunt op allerlei manieren recht doen aan een slachtoffer. Bemiddeling heeft soms meer zin dan een verdachte aanhouden, bijvoorbeeld bij online pesten op school. Een docent kan dat vaak heel goed zelf. Gebruik als professional wel je voelsprieten om de situatie te peilen. En betrek ons erbij als je extra ondersteuning nodig hebt. Het kan helpen om zo’n bemiddeling samen met een (digitaal) wijkagent of een jeugdagent te doen.’
‘De politie is er niet alleen om iemand aan te houden. Bij online bedreiging of stalking kunnen we een waarschuwingsgesprek of een stopgesprek voeren met de verdachte. Bij zaken waar we geen verdachte vinden, zoals vaak bij online fraude, kan het helpen om met het slachtoffer in gesprek te gaan. Daar betrekken we Slachtofferhulp Nederland meestal bij. Als een slachtoffer zich gehoord voelt, draagt dat bij aan het verwerkingsproces.’
Voor de verwerking is het belangrijk dat een slachtoffer zich gehoord voelt.
Drempels wegnemen om verhaal te doen
Met digitaal wijkagenten, aanwezigheid op social media en voorlichting wil de politie steeds meer drempels weghalen. Sara legt uit: ‘Soms is het makkelijker om via een DM op social media aan een politieagent te vertellen wat er is gebeurd. En door voorlichting te geven kunnen we de schaamte wegnemen en komen de verhalen makkelijker naar buiten. Zo vertelde een achtjarig jongetje me bij een voorlichting op een BSO dat hij op het gamingplatform Roblox was gevraagd om een foto van zijn geslachtsdeel te sturen. Dat had hij tot dat moment aan niemand verteld.’
Online strafbare feiten hebben een enorme impact, maar zijn ook moeilijker op te sporen.
Sara gaat ervan uit dat gedigitaliseerde criminaliteit alleen maar zal toenemen, en dat ook traditionele misdaad vaker een digitale component zal hebben. Dat vergt een andere aanpak: ‘De ontwikkelingen gaan heel snel. Zo wordt misbruik van beelden gemaakt door AI een groter probleem. Online strafbare feiten hebben een enorme impact op slachtoffers, maar zijn tegelijk moeilijker op te sporen. En dus doen wij er met voorlichting en online surveillance alles aan om aan de voorkant te voorkomen dat er slachtoffers vallen.’
Erover praten
-
Hoe ga ik in gesprek over aangifte?
Krijg je in je werk te maken met een cliënt, student of patiënt die twijfelt over aangifte? Jij kunt helpen bij het maken van een weloverwogen keuze.
-
Hoe voer ik een goed gesprek?
De manier waarop je het gesprek aangaat met een slachtoffer, kan van invloed zijn op het herstel.